ÇEVİRİ STANDARTLARI/ÇEVİRİDE KALİTE STANDARTLARI 

• ISO 9001:2000: Çeviriye özel standart olan EN 15038 (Translation Services Service Standards), CEN bünyesinde Mayıs 2006 başında resmen yürürlüğe girmeden önce çeviri büroları, kalitelerini uluslararası arenada kabul edilen bir sertifika ile belgelendirmek istediklerinde ilk başvurdukları kurum ISO oluyor ve bir takım çalışmalar ve denetimler sonucunda ISO 9001:2000 almaya hak kazanıyorlardı.

Peki ISO nedir? Ana hatlarıyla ISO 9000 bir standartlar bütünüdür. Amacı kurumların kalite yönetim sisteminin kurulması ve geliştirmedir. Bu belgeyi vermeye yetkili tek kurum ISO’dur. ISO 9001 ise bu sürecin sonunda verilen belgenin adıdır, diğer bir deyişle, bir kuruma ait kalite yönetim sistemlerinin kurulması esnasında uygulanması gereken şartların tanımlandığı ve belgelendirme denetimine tabi olan standarttır. Bu standardın alınmasını takiben her 5 sene içerisinde ISO tarafından denetlenmekte ve bunu kullanan kişilerin talepleri ve ihtiyaçları baz alınarak değişiklikler ve revizyonlar yapılmaktadır. İşte bu ISO 9001:2000’de bulunan sondaki: 2000 rakamı ise bu revizyonun 2000 yılında yapılıp, yayınlandığını gösterir versiyon tarihidir. Böylece ISO 9001:2000 versiyonu olarak anılır.

Bu sertifikasyon, Kalite Yönetim Sistemleri-Temel Kavramlar,Terimler, Kalite Yönetim Sistemleri-Şartları, Kalite Yönetim Sistem-Performansının İyileştirilmesi İçin Kılavuz ve Kalite ve Çevre Tetkiki İçin Kılavuz adlı 4 basamaklı bir şemadan oluşmaktadır. 

İçindekiler ise
1-Kapsam
2-Bilgi Referansları
3-Terimler ve Tanımlar
4-Kalite Yönetim Sistemi(Zorunlu Şart)
5-Yönetim Sorumluluğu (Zorunlu Şart)
6-Kaynak Yönetimi( Zorunlu Şart)
7-Ürün Gerçekleştirme( Zorunlu Şart)
8-Ölçme( Zorunlu Şart)
9-Analiz ve İyileşme’dir.

2006 yılına kadar tercüme firmaları kalitelerini bu şekilde sertifikalandırdılar. Fakat ISO tüm sektörlere uygulanabilir bir “Toplam Kalite Yönetim” sistemi olup çeviri sektörüne özel bir uygulama olmadığından tek başına yetersiz kalmaktadır.

• EN 15038: Çeviride Kalite Yönetimi ve Çeviri Hizmeti sertifikasyonudur. 2006 yılında Çeviri Hizmetleri - Hizmet Gerekleri Standardı Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN) tarafından yayınlanmıştır. Daha sonra Türk Standarları Enstitüsü’nün Hizmet Standartları İhtisas Grubu tarafından revize edilerek, 2009 Nisan’ında Türk Standardı olarak kabul edilmiştir.

 EN 15038 (Translation Services Service Standards), veya ülkemizde TS EN 15038 olarak yürürlüğe giren bu standartın ilk çalışmaları, 2000 yılında Avrupa Standartları Enstitüsü (CEN) tarafından oluşturulan çalışma grubunun başına EUATC'nin atanmasıyla başlamıştı. 6 yıl süren kapsamlı bilimsel ve meslekî çalışmaların meyvesini vermesinin ardından 12 Ekim 2006 tarihinde İngilizce, Fransızca, Almanca dillerinde yayınlanan EN 15038 yürürlüğe girdi.Ülkemizin standardizasyon kurumu TSE de bu belgeyi onayladı. 2008 yılında yapılan taslak çalışmasının ardından rapor Türkçe olarak da hizmete sokuldu.EN 15038 almak isteyen çeviri büroları, bu standartta hizmet verdiklerini denetçiler karşısında isptalmaka durumundadır. Bu denetimi geçen çeviri büroları 1 senelik EN 15038 sertifikasına sahip olurlar. Her yıl tekrarlanan bu denetimlerle sertifikasyonlarını devam ettirme şansları vardır.

EN 15038 Sertifikası neden gereklidir? Bir çeviri firmasının uluslararası arenada geçerli olan çeviri kalite belgesi EN 15038’e sahip olması sadece tanıtım ve marka bilinirliği açısından firmayı bir adım öne çıkarmaz. Bir çeviri firmasının düzgün işlemesi ve hatasız çeviri yapabilmesi için muhakkak bu sertifikasyonda istenen koşullara sahip olması gerekmektedir. Bunun sebebi de EN 15038’de istenen her adımın kaliteye vurgu yapar nitelikte ve prosedürde aksaklık yaratabilecek yerlerde önceden önlem alınmasına yönelik olmasıdır. Çevirmen seçiminden, iş ve gizlilik sözleşmesine, bir çeviri dokümanının geçmesi gereken aşamalardan, editör kontrolünün önemine kadar sizi de çevirinizi de güvence altına alır. Her bir çeviri dokümanı için uzmanlık alanının öneminin altını çizer, her çevirmenin konusunda uzman olmasını, en az iki yıllık deneyime sahip olmasını, dili hem gramer hem de kullanım açısından çok iyi bilmesini, hedef kültüre hakim olmasını ve çeviri yeterliliklerinin bulunmasını ( sorumluluk, zamanını etkin kullanma vb) şart koşar. Ayrıca çeviri bürosunu, çevirinin zamanında yetişmesi ve hatasız olması durumunun karşısına çıkabilecek tüm engellerin önlemini almaya iter. Sözleşmelerle hem çevirmeni, hem müşteriyi, hem çeviri bürosunu oluşabilecek zararlardan korur ve de gizliliği garantiler. Bunun yanında çeviri dosyalarını saklamayı, arşiv tutmayı, tüm belgeleri kayıt altında tutmayı destekler.Bu durum ile elma ile armudun birbirinden ayrılacağını, çeviride kalite denetiminden bağımsız, belli bir denetim yapmadan çalıştıkları çevirmende aldıkları yazıyı, yine belli bir denetim ve çeviri sürecine tabi tutmadan aynen müşteriye gönderen çeviri bürolarının ortadan kalkacağına inanıyoruz. Ülkemizde EN 15038 belgesine sahip çok tercüme bürosu yok, ama sektör kalitesinin artması amacıyla bu sayının fazlalaşmasını umuyoruz.

• MYK 12UMS0274-6 ÇEVİRMEN (SEVİYE 6) ULUSAL MESLEK STANDARDI: Eylül 2012 Dünya Çeviri Günü’nde Feriye’deki etkinliklerde MYK tarafından müjdelenen ve 2013’te Resmi Gazete’de yayınlanmış olan haber ile çeviride meslek standardını açıklanarak mesleğimize belli bir standart getirilmesinde belirleyici olmuştur. (29 Ocak 2013- Resmî Gazete Sayı : 28543). Bu standart ile çevirmenlik mesleğinin tanımı yapıldı, faaliyetleri açıklandı, mesleğin uluslararası sınıflandırmadaki yeri, sağlık, güvenlik ve çevre ile ilgili düzenlemeler, meslek ile ilgili diğer mevzuatlar, çalışma ortamı ve koşulları belirlendi. Yine meslek profili detayı olarak çizildi ve çevirmenlik mesleğinin görevleri, becerileri, başarı ölçütleri, meslekte kullanılan ekipmanlar, araç, gereçler, tutum ve davranışların çerçevesi çizildi. Bu standart, bu tarihe kadar bir tanımı bile olmayan çevirmenlik mesleğinin resmiyet kazanmasını sağladığı için çok önemlidir. Ayrıca çeviri sözleşmesi yapılması, güvenli çalışma ve kişisel güvenlik yöntemlerini açıklaması, detaylı bir kalite yönetim sistemi şablonu vermesi ( iş organizasyonu yapmak, çeviri öncesi hazırlık, sözlü ve yazılı çeviri sürecinin tüm basamakları, çeviri hizmeti ile ilgili kalite faaliyetlerini yürütmenin nasıl yapılacağı) açısından her çevirmenin ve çeviri işletmesinin takip etmesi gereken bir el kılavuzudur. 

Bunun yanında her çevirmenin sahip olması gereken teknik donanımın listesini yapması sebebiyle güncel ve yüzü teknolojiye dönük bir standarttır. Her dil bilenin kendini çevirmen ilan ettiği çeviri piyasası koşullarına, çevirmenlerin sahip olması gereken 38 adet bilgi ve beceri, 24 adet tutum ve davranışı şart koştuğu için bir çevirmen ve çeviri işletmesinin kendini meslekte daha iyi bir yerde konumlandırmak adına yapması gerekenlerin listesidir.  Mesleğin “Yeterlilik” kısmı hala hazırlanımaktadır. Daha sonra ölçme ve değerlendirme kısmına geçilecektir. 

MYK’nın bu süreç hakkındaki yazılı dilekçeme verdiği yanıt aşağıda sunulmuştur:          

 “Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) 07.10.2006 tarih ve 26312 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5544 sayılı Kanun ile kurulmuştur.              Ulusal Yeterlilik Sisteminin diğer bileşeni olan sınav ve belgelendirme süreci ise belirlenen ulusal yeterliliklerde akredite olmuş ve MYK tarafından yetkilendirilmiş kurum kuruluşlarca yürütülmektedir. Belgelendirme için gerekli tüm işlemler ilgili yetkilendirilmiş kuruluş tarafından yürütülmektedir. Yetkilendirilmiş kurumun yapacağı sınav ve değerlendirme sonucunda belgelendirilmesi uygun olan kişilere Ulusal Yeterlilik Çerçevesinde (UYÇ) durumlarına uygun MYK belgeleri verilmekte, yeterlilik belgesi almak için gereken şartlar ise her meslek standardı için geliştirilen yeterliliklerle belirlenmektedir. Buna göre MYK belgeleri almak isteyen adaylar belge almak istediği yeterlilikte yetkilendirilmiş kurum ve kuruluşlardan birine başvurmaktadır. Bireylere yönelik her türlü bilgilendirme söz konusu kuruluşlar tarafından yapılacaktır. Bilgi edinme talebinizde belirttiğiniz alanda Çevirmen (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı yayımlanmış, Ulusal Yeterlilik hazırlama çalışmaları ise devam etmektedir. Söz konusu alanda henüz Ulusal Yeterlilik yayınlanmadığından sınav ve belgelendirme süreçleri başlatılmamıştır. Ulusal Yeterliliğin yayınlanması takiben sınav ve belgelendirme yapmak isteyen kuruluşların yetkilendirilmesi başlatılacaktır. Belge almak isteyen kişiler Kurumumuz internet sitesinde yayınlanan yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşlarına başvuruda bulunarak mesleği ile ilgili alandaki ulusal yeterlilikte tanımlanmış koşullara uygun sınava girebilir ve başarılı olmaları durumunda MYK Mesleki Yeterlilik Belgelerini alabilirler.Konuyla ilgili gelişmeleri www.myk.gov.tr adresinden takip edebilirsiniz.

Bilgilerinize sunar, iyi günler dileriz.

T.C. Mesleki Yeterlilik Kurumu
Bilgi Edinme Birimi

Bu detaylı cevaptan da anlaşılacağı gibi yeterlilik, ölçme ve değerlendirme süreçlerinin de tamamlanması ile mesleğimizin tüm sınırlarının çizileceğini ve kalitenin ön planda tutulduğu bir sektöre adım atacağımıza inanıyorum.​

• MTC 112 : Çeviri Hizmetleri (ISO/TC 37,SC 1,SC 2,SC 3,SC: Ülkemizde TSE tarafından daha önceden verilen ama şu anda sertifikasyonu askıya alınan komiteler:          
• ISO/TC 37 - Terminoloji ve diğer dil ve içerik kaynakları (Terminology and other language and content resources )
• ISO/TC 37 / SC 1 - İlkeler ve yöntemler (Principles and methods )
• ISO/TC 37 / SC 2 - Terim sözlük bilimi ve sözlük bilimi  çalışma yöntemleri (Terminographical and lexicographical working methods )
• ISO/TC 37 / SC 3 -  Terminoloji, bilgi ve içerik  yönetimi için sistemler ( Systems to manage terminology,  knowledge and content )
• ISO/TC 37 / SC 4 - Dil kaynak yönetimi ( Language resource management5)
• tst ISO 860: Henüz kabul görmemiş fakat TSE’ye yasa tasarısı şeklinde sunulmuş tst ISO 860 sayılı ve ICS 01.020 kodlu, kaynağı ISO 860:2007 olan “terminoloji çalışması-kavram ve terimlerin uyumlaştırılması” başlıklı çeviriye yardımcı bir standart taslağı daha mevcuttur.